Bij 'precolumbiaans' denken wij meteen aan Peru, Mexico en de vermaarde kunstcollectie van Dora en Paul Janssen, en  nooit aan pakweg Costa Rica.

Ten onrechte!  Sinds de jaren '30 van vorige eeuw zijn de stenen ballen van Costa Rica een van de grootste archeologische mysteries. Er zijn een 300-tal exemplaren gevonden en gedocumenteerd, gaande van stenen ter grootte van een tennisbal tot giganten van ruim twee meter diameter. Sommige wegen meer dan 16 ton, en ze zijn bijna allemaal gemaakt uit het harde gesteente granodioriet. Ze zijn beroemd geworden door de openingsscene uit Raiders of the Lost Ark, waarin een van die reuzenballen bijna Indiana Jones verplettert.

Tot op de dag van vandaag is de herkomst van de stenen ballen onbekend. Het is evenmin duidelijk welke technieken gebruikt zijn om de perfect rond gepolijste ballen te fabriceren, of waarvoor ze bedoeld waren. Ze lagen niet zomaar willekeurig verspreid, maar in geometrische formaties waardoor verbanden gelegd kunnen worden met sterrenstelsels, planeten, het magnetische noorden, buitenaardse of verdwenen beschavingen etc.

Veel  ballen zijn intussen van hun oorspronkelijke plek weggehaald en doen nu dienst als decoratief ornament, statussymbool of museumstuk. Goudzoekers hebben er een aantal opgeblazen omdat ze meenden dat er een schat in of onder zo'n bal zat.

Maar ons begrip van en voor de Costaricaanse ballen kan er alleen maar op vooruit gaan. Professor John Hoopes van de universiteit van Kansas heeft ze zopas uitgebreid onderzocht en mogelijk prijken ze binnen afzienbare tijd op de werelderfgoedlijst van de Unesco.