Friedl' Lesage leest: 'Sprakeloos' van Tom Lanoye

Ik beken: het was zonder grote verwachtingen dat ik aan het nieuwste boek van Tom Lanoye begon. Na zijn erg gesmaakte monstertrilogie vermoedde ik een goed geschreven Lanoye, een pittig verhaal met de nodige humor en een spitante taal zoals we dat van Tom gewoon zijn. Het duurde maar een paar pagina's voor ik ervan overtuigd was dat dit boek véél meer om het lijf had.

'Sprakeloos' is een adembenemend boek over zijn moeder die haar spraak verloor en op een 'droefgeestige' manier dit leven heeft verlaten.

Het gebeurt ook zelden dat ik in één en dezelfde week vrienden en collega's tegen het lijf loop die allemaal hetzelfde boek aan het lezen zijn. Moeilijk was het om niet te veel te verklappen. 'Waar zit jij? Heeft hij aan zijn moeder al verteld dat hij homo is? Nee? Oh, maar dan staat je nog een straf hoofdstuk te wachten. En de broer, is die al begraven? De tranen rolden zo over mijn wangen'.

Ook in de uitzending 'Friedl' - Een leven in boeken' kwam 'Sprakeloos' aan bod. Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van de krant 'De Standaard', vertelde dat hij zowel gelachen had als gehuild. Zeker bij het hoofdstuk over broer Guy. 'Moeders horen hun kinderen niet te verliezen'. Zijn eigen moeder heeft ook een dochter moeten afstaan in een verkeersongeluk. De krop in zijn keel was te groot om verder te vertellen.

'Sprakeloos'. Of hoe een titel zo vreselijk allesomvattend kan zijn.

Friedl' Lesage leest: 'Graz' van Bart Moeyaert

We zaten in de wagen ergens in de buurt van Etretat toen Bart Moeyaert zijn sms'jes las. 'Ik ben genomineerd voor de AKO!' Nog nooit was ik zo dicht bij een schrijver op het moment dat zo'n belangrijk nieuws wordt gemeld. Een snelle telefoon naar de uitgever maakte duidelijk dat zijn novelle 'Graz' tot de tiplijst van 25 titels behoorde voor de AKO-literatuurprijs 2009. Meteen maakten we plannen voor taart en champagne en suggereerden we allerlei buitensporige plannen voor het geval de 50 000 € in november zijn kant zou uitgaan.

Het heeft niet mogen zijn. 'Graz' haalde de top 5 niet. Maar laat ik hier mijn eigen kleine promo-campagne voeren. 'Graz' is een juweeltje. Herman Eichler is een man van achtentwintig die de apotheek van zijn ouders heeft overgenomen ergens in de Oostenrijkse stad Graz. Op een dag is hij getuige van een fiets-ongeval voor zijn deur. Vanaf dat moment volg je als lezer meticuleus zijn gedachten, kijk je binnen in een hoofd vol difuse ideeën over kindertijd, homoseksualiteit, en het moeilijke hoofdstuk dat 'Liefde' heet. 

Ik las 'Graz' op een bankje in het park. Het was te koud om er lang te zitten maar Eichler liet me niet gaan. Ik stuurde Bart een sms'je. 'Zo schoon. Hier wordt een mens beter van'. 

Friedl' Lesage leest: 'Kroniek van een karakter' van Jeroen Brouwers

 'Kroniek van een karakter' is een ongeretoucheerd zelfportret van de schrijver in de jaren zeventig en tachtig, met brieven aan onder meer Maarten 't Hart, Angèle Manteau en Gerrit Komrij. Maar het is vooral een ongegeneerde blik op wie de schrijver écht is. Brouwers waarschuwt de lezer bij het begin van het boek dat hij geen moeite heeft gedaan om de tik- en taalfouten te verbeteren. Authenticiteit verbeter je niet, daar blijf je vanaf. Ik vermoed dat er weinig tot geen schrijvers zijn die hetzelfde zouden doen. Brouwers doet ook alles behalve moeite om zich van zijn mooiste kant te laten zien. Integendeel. Net dat maakt hem zo heerlijk.

Het was Marc Reynebeau die me voor het eerst over dit boek sprak in het programma 'Het beste moet nog komen'. Op dat ogenblik was een herdruk in de maak. Het heeft nog enige tijd geduurd voor ik het effectief op de kop kon tikken maar nu is het in mijn bezit. Tijdens de terugreis uit Italië afgelopen zomer was ik in de wagen onaangenaam gezelschap, lachend in mezelf en niet in staat mijn medereizigers uit te leggen wat er nu zo fantastisch was aan het geschrijf van Brouwers. 'Je moet het lezen, de woorden, de schriftuur!' Alles bij Brouwers heeft betekenis. Eén ding is zeker, nu ik 'Kroniek van een karakter' heb gelezen, lees ik zijn romans met nog meer respect. 

Friedl' Lesage leest: 'Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht' van Mark Haddon

Ik kreeg dit boek van een goeie vriendin toen ik in het ziekenhuis lag. Ze verontschuldigde zich meteen: 'Het lijkt een jeugdboek maar het is echt wel heel erg goed, je moet het lezen!'. Ik had nog nooit van Mark Haddon gehoord. De man blijkt een Britse schrijver van romans, jeugdboeken en scenario's, hij is ook beeldend kunstenaar en illustrator.

In 2003 won hij de Whitbread Book of the Year Award voor 'The Curious Incident of the Dog in the Night-time', een boek over een autistische jongen, Christopher, die besluit de moordenaar te zoeken van de hond van de buurvrouw.  Alles wat hij meemaakt tijdens zijn zoektocht, schrijft hij op. Het is een heel bijzondere en meeslepende manier om in het hoofd te kruipen van een autistische jongen. Ik weet niet of Nic Balthazar dit boek heeft gelezen toen hij 'Ben X' maakte. Zo niet, zou hij het alsnog moeten doen. Een boek dat je in één ruk uitleest. Ideaal voor als het lezen  niet té veel inspanning van je mag vragen.

Friedl' Lesage leest: 'De leraar' van Bart Koubaa

Er lag een hele stapel boeken op de schouw van mijn kamer in het Zuiden van Frankrijk deze zomer. Maar elk boek heeft zijn plaats en zijn tijd. Niet alle exemplaren gingen even vlot door mijn hand. 'De leraar' van Bart Koubaa daarentegen wel. In de vakantie een boek lezen over een leraar lijkt allesbehalve een aanrader maar het gaat dan ook over meer dan de leraar alleen. De Kraai, want zo wordt de man op school genoemd, is helemaal verzuurd. Langzaam laat Koubaa je binnenkijken in zijn leven. En de blik wordt alsmaar pijnlijker. Koubaa schetst een beeld van het onderwijs waar je toch een paar dagen niet goed van bent. 'Gaat het echt zo ver?', kan je je afvragen. 'Verzint hij het?' Misschien niet. Koubaa werkt op een Gentse school en zal genoeg inspiratie hebben opgedaan. Verder is hij ook fotograaf. Als schrijver heeft hij dan weer het talent om de situaties haarscherp weer te geven. Een ideaal boek om in het theater te brengen, of om te verfilmen.  Maar eerst het boek lezen.

Friedl' Lesage leest: 'De voorlezer' van Bernhard Schlinck.

'De voorlezer' is zo'n boek dat je in één ruk uitleest. Telefoon uit, deur dicht en lezen. Al van bij de eerste bladzijde ben je gegrepen door de gedachten van de jongen die bij een vrouw terecht komt en op haar verliefd wordt. Een onmogelijke liefde, zoveel is duidelijk. Maar er klopt iets niet. Schlinck slaagt erin een spanning op te bouwen die zowel ontroerend als onthutsend is. 'De voorlezer' is verfilmd met Kate Winslet in de hoofdrol maar wacht vooral om te gaan kijken tot je het boek hebt gelezen. Te veel voorkennis kan het genot schaden!

Friedl' Lesage leest: 'De dood van Ivan Iljitsj' van Lev Tolstoj.

Het was Vlaams minister-president Kris Peeters die me herinnerde aan het kleine meesterwerkje van Tolstoj in het zondagochtendprogramma Friedl'- een leven in boeken. Een tijd geleden sprak schrijfster Margot Verstraeten me al over de novelle. Ze was als jong meisje ooit ter verantwoording geroepen bij Zuster-directrice en was voorbereid op een enorme uitbrander maar toen kreeg ze dit boek voorgeschoteld met de vriendelijke vraag of ze dat es wou lezen. Het is zo'n verhaal dat je als interviewer niet snel vergeet. Het boek gaat dan ook over de cruciale vraag of je op dit moment het leven aan het leiden bent dat je werkelijk wilt leven. Ook Kris Peeters worstelt met die vraag. Hij doet zijn job graag maar als het aan hem lag vermaakte hij zich met zijn vrouw en zoon, ergens in een hoeve in de natuur.  Zelf stel ik me die vraag ook vaak. Je hebt niet alles te kiezen in het leven maar als je wil kan je het wel behoorlijk sturen. 'De dood van Ivan Iljitsj' is een pareltje al was ik graag de russische taal machtig geweest want de 'nieuwe vertaling!' zoals die fleurig op de cover wordt aangeprezen, lijkt nergens op. Gelukkig had ik bij het lezen geen rode balpen bij of ik was terstond juf Nederlands geworden.

Friedl' Lesage leest  'De minnaar' van Marguerite Duras.

Tijdens een wandeltocht door Brussel kwam ik voorbij de tweedehandsboekenwinkel 'Het ivoren aapje'. Een heerlijkheid om er te snuffelen tussen de grote namen en de vergane glorie. Zo'n winkel stap je ook nooit buiten zonder iets te kopen. Mijn oog viel op 'De minnaar' van Duras. Ik kocht het voor de zachte prijs van 7 euro. 'De minnaar' of 'L'amant' is de autobiografische roman waar ze destijds de Prix Goncourt mee won. Al vanaf de eerste pagina word je meegesleurd in een bewogen leven van alcohol, gebrek aan moederliefde en de dood van een broertje. Ook al is de inhoud hard, niets is leuker dan op een terras te gaan zitten met een rood boekje dat 'De minnaar' heet.