Bobby Mc Ferrin

Geachte Heer Mc Ferrin

Ja, dit is een brief voor u, terwijl u volgens mij geen Nederlands verstaat. Straks ga ik nog het woord smart gebruiken en denkt u dat ik het over uw slimheid heb. Of ik heb het over uw slimheid en u denkt dat het over uw slanke voorkomen gaat. Ik zal die woorden trouwens niet gebruiken, want het gaat hier over vreugde en over speelsheid. U zult het verschil niet horen tussen Nederlands en iets wat op Nederlands lijkt, maar het niet is, dus als ik pol of de sloes vomme raps uf briezel in de frassum zeg, denkt u nog steeds dat het iets betekent dat u niet verstaat. Woorden hoeven voor u trouwens niet altijd begrijpelijk te wezen. U kunt uitstekend overweg met klanken die alleen klanken zijn, zonder inhoud maar met veel impact. Dat hebt u ontdekt en uitgebouwd toen u besloten had net als uw vader toch zanger te worden, en niet pianist of klarinettist of priester. Geen klassiek zanger zoals uw vader die de witte hegemonie in de Metropolitan Opera doorbrak, maar je reinste stemkunstenaar. Die stem van u heeft u uitgebouwd tot een ware reeks muziekinstrumenten. Die stem moet dus ook op tijd en stond muzikaal geluid zonder woordbetekenis voortbrengen.

Veel mensen, althans de niet meer allerjongste, kennen u van ‘Don't worry, be happy', maar als dat alles is wat men van u kent, dan is dat wat mij betreft veel te weinig. Wat u gedaan hebt is niets minder dan een werkelijke vernieuwing bewerkstelligen in de zangkunst. Dat u vier octaven haalt is al wonderbaarlijk, maar die worden dan ook nog verschillend naar buiten gebracht, alsof u, net als bij een orgel, registers kunt veranderen. U trommelt op uw borstkas en houdt de microfoon tegen uw strottenhoofd aan. Dat hoef ik u niet te zeggen, dat weet u zelf wel, ik vertel het alleen maar even aan wie u nog nooit hebben meegemaakt, want dit is een open brief, dus niet alleen voor u, en dat is maar goed ook, anders zit ik hier te typen terwijl u toch niet kunt lezen wat er staat. Boeboepbiepdadadafluffelifluf.

Laat u me dus maar even aan die anderen vertellen dat het heerlijk is om een concert van u mee te maken. Ik zag u voor het eerst in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. U zat op een hoge kruk, er waren geen instrumentalisten bij. Uw stem, borstkas, strottenhoofd, wangen waren uw orkest. Het was jazzy, maar ook met klassieke reminiscenties, en we hebben gelachen. Ja, we hebben gelachen, uw uitstraling op het podium is groot, u hebt contact met het publiek, u verspreidt een levenskracht die de toeschouwer raakt. En het is speels, speels in de leeftijdloze betekenis van het woord. Op een video van een ander optreden zag ik u de Engelse versie van het kinderlied Hansje Pansje Kevertje zingen. Er zit een choreografie bij, zei u, weet u nog, en u liet uw vingers en duimen omhoog klauteren. U nodigde de zaal uit om mee te doen. Het publiek voelde zich ongemakkelijk. Die volwassenen zaten daar in hun goeie goed en hadden de kinderen thuis gelaten, en nu werden ze opeens uitgenodigd om zoiets kinderlijks te doen. Daarop speelde u de machtige tegenover hen, en toonde hen daarmee een andere positie van het kind. U zei: als jullie niet meedoen, zullen ze jullie op straat nawijzen en zeggen: die wilde niet meedoen met Hansje Pansje Kevertje. Ze zullen jullie je baan afnemen...We doen het, riep iemand. En ze deden het.

Ik heb eindeloos vaak geluisterd naar de cd die u met Chick Corea maakte. ‘Play' heette die en zo klonk die ook. Naast de schitterende improvisaties, het perfecte samenspel, was er ook de onverwachte humor van de klanken, of de kleine wijzigingen in de tekst, zoals in Autumn Leaves: ‘I see your face....I smell your breath..'. Jullie vertelden over het tot stand komen van de cd, dat jullie als twee kinderen vrij alles uit de kast haalden wat jullie konden zonder volwassen toezicht. ‘Speel' is wat je hoort als je een instrument gaat leren. Dat spel, zeiden jullie, weet u nog wel, is een essentieel element. Jullie zeiden zelfs dat het publiek mee creeërde. Dat lees ik graag, want consumenten doen dat niet, die consumeren. Die cd met cellist Yo Yo Ma was ook al nergens mee te vergelijken. U houdt duidelijk van vele genres, waaronder klassieke muziek, en bent gaan dirigeren. Was dat om een tegenwicht te vinden tegen dat alleen op het podium zitten? Ik vraag het me af, want als publiek heb je niet het gevoel dat u alleen bent. Of de behoefte om samen met anderen dingen te creëren? U vindt het ook van groot belang om kinderen en jongeren te inspireren. Dat is het wat u doet: vernieuwen en inspireren. En wat is het noodzakelijk dat kinderen en jongeren met mensen zoals u geconfronteerd kunnen worden, mensen die niet van grootste gemene delers en grootste verkoopbaarheid uitgaan, maar van de eigenste creativiteit, inventiviteit, en de openheid voor het spel. Overigens is het met die verkoopbaarheid allemaal al snel goed gekomen. En als ik me niet vergis hebt u een stuk of tien Grammy Awards. U lijkt me iemand die niet tevreden achterover gaat leunen, maar alert op zoek blijft naar nieuwe invalshoeken, stijlen, klanken, mogelijkheden. Daar wil ik u voor bedanken. In het Engels, dan verstaat u het, want voor je het weet klinkt het anders. Dan lijkt het of iemand pardon zegt, terwijl hij het over paarden heeft, of dan lijkt het of iemand ‘shut the door' zegt, terwijl die' je t'adore' zegt. Thank you, mister Bobby Mc Ferrin. Daar is geen woord Frans bij.

Hartelijke groeten, Joke van Leeuwen